Không chỉ nổi tiếng với nghề làm tương, làm miến truyền thống,
làng Cự Đà thuộc xă Cự Khê (Thanh Oai) hiện c̣n lưu giữ được khá nguyên vẹn nhiều công tŕnh kiến trúc cổ, trong đó có gần 100 ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi.
Trong thời kỳ hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn như hiện nay, nhà bê tông cao tầng đang lấn dần những ngôi nhà cổ, làng Cự Đà thành phố thị. Bởi vậy, nếu các ngành chức năng không sớm có phương án bảo tồn khả thi, mai này, Cự Đà có c̣n nhà cổ?
Phố chiếm làng
nha-co-Cu-Da-1.gif (76.73 KB. 370x301 - xem 1555 lần.)
Biệt thự được xây dựng theo kiến trúc Pháp đầu thế kỷ XX ở Cự ĐàNằm dọc con sông Nhuệ, làng Cự Đà có h́nh xương cá với những ngơ, xóm đâm ngang, hẹp, lát gạch đỏ chạy ra tận bờ sông. Anh Vũ Văn Bằng, Trưởng Ban Văn hoá xă Cự Khê cho biết: Người Cự Đà xưa đi làm ăn ở nhiều nơi và mang văn minh về xây dựng quê hương, thể hiện rơ nét nhất trong những nếp nhà của người dân. Theo thống kê, trước năm 1975, trong làng c̣n khoảng 100 ngôi nhà cổ, trong đó có 25 nhà 2 tầng xây theo kiến trúc Pháp, c̣n lại là nhà kết hợp Á-Âu, hoặc mang nét kiến trúc đặc trưng của đồng bằng Bắc bộ. Một trong những căn nhà mang đậm phong cách triều Nguyễn đó là nhà của gia đ́nh ông Trịnh Thế Sủng, xóm Đồng Nhân Cát. Căn nhà được cụ nội ông Sủng xây dựng vào năm 1874. Nhà không có tường, chỉ có những cánh cửa bức bàn, mùa đông hạ xuống, mùa hè dựng lên cho mát. Kết cấu nhà gồm 3 gian, gian giữa dùng để thờ, hai gian bên dùng cho sinh hoạt. Đồng Nhân Cát cũng là xóm c̣n giữ được nhiều nhà cổ nhất, ngay đầu xóm c̣n căn nhà của gia đ́nh ông Trịnh Văn Cơ, xây từ năm 1900, có 5 gian, nhưng trải qua thời gian và chiến tranh, căn nhà chỉ c̣n gian nhà ngang 2 tầng. Đại diện cho kiến trúc Pháp, đó là ngôi biệt thự của ông Đinh Văn Tường, xóm An Lạc. Nét chạm trổ cầu kỳ, với những phù điêu, hoạ tiết theo kiểu phương Tây đắp nổi, có khảm đá, nền lát gạch đá hoa, được thể hiện rất rơ trong căn nhà ông Tường.
Anh Bằng cho biết thêm, từ những năm 1980 trở lại đây, cùng với sự phát triển kinh tế, nhà cổ ở Cự Đà bị phá dần do người dân thiếu mặt bằng sản xuất. Làng Cự Đà có nghề làm miến, nên dù không muốn người dân Cự Đà vẫn phải phá những căn nhà cổ, xây nhà mái bằng lấy chỗ phơi miến. Mặt khác, do dân số tăng nhanh, để giải quyết nhu cầu chỗ ở, nhiều gia đ́nh xây nhà cao tầng cho đỡ mất diện tích…V́ thế, trong nhiều năm không được quan tâm đúng mức, nhiều ngôi nhà cao tầng bê tông, sắt thép mọc lên san sát ở Cự Đà, phố thị dần dần chiếm làng
Phương án nào bảo tồn nhà cổ?Cùng là làng cổ, nhưng làng Cự Đà vừa giữ được nét đặc trưng của Đồng bằng Bắc Bộ, vừa mang dáng dấp quư phái của thành thị. Các nhà khoa học Nhật bản đă đến khảo sát tại đây và đánh giá cao về khối di sản vật thể này.
nha-Co-Cu-Da.gif (80.38 KB. 370x304 - xem 1321 lần.)
Nhà cổ san sát trong các ngơ, xóm ở Cự ĐàChưa có con số thống kê đầy đủ về số nhà cổ bị mất, song nhận thức được ư nghĩa và tầm quan trọng của nhà cổ, chính quyền xă Cự Khê đă xây dựng trang web
www.langcuda.vn nhằm quảng bá h́nh ảnh và các thông tin về làng. Qua đó, ư thức giữ ǵn, bảo vệ nhà cổ của người dân Cự Đà được nâng lên. Đa số các gia đ́nh có nhà cổ chỉ sửa chữa nhỏ như chống dột, chống thấm, đảo ngói…Ông Trịnh Văn Cơ bùi ngùi tâm sự: “Nhà tôi dột nát lâu rồi nhưng chỉ dám sửa chữa theo kiểu rách đâu vá đấy, chứ sửa lại cả căn nhà mà vẫn giữ nguyên nét cổ th́ tốn kém lắm, gia đ́nh tôi không đủ tiền”. Nhiều hộ dân sống trong các ngôi nhà cổ ở Cự Đà băn khoăn: “Chúng tôi vừa ở vừa lo nơm nớp, không biết nhà sập lúc nào. Diện tích nhà ở th́ rộng nhưng diện tích dành cho sinh hoạt th́ chật chội, mỗi lần có kế hoạch sửa chữa th́ cán bộ xă, thôn lại đến tuyên truyền cần phải giữ ǵn nhà cổ cho làng, cho thế hệ mai sau, chúng tôi nghe thấy hợp lư nên thôi, nhưng cứ sống măi như thế này th́ khổ quá”. Đó cũng là băn khoăn của các nhà quản lư văn hoá bởi diện tích đất ở Cự Khê vốn đă chật chội, nay chính quyền địa phương đă quy hoạch hơn 100ha đất canh tác để xây khu đô thị, khu công nghiệp. Có tiền bồi thường đất, ai dám chắc rằng các hộ đang sống trong những căn nhà cổ không dùng số tiền đó vào việc sửa chữa nhà cổ, xây nhà mới v́ đến thời điểm này vẫn chưa có cơ quan chức năng nào được giao nhiệm vụ quản lư, bảo tồn và phát huy giá trị nhà cổ ở Cự Đà.
Trong quá tŕnh bảo tồn Làng cổ ở Đường Lâm, thành phố Sơn Tây đă đưa ra phương án hay là nhà nào giữ được nhà cổ sẽ được ưu tiên mua suất đất ở khu đất giăn dân. Điều này vừa khuyến khích người dân giữ được nhà cổ, vừa đáp ứng nhu cầu về nhà khi dân số tăng. Tuy nhiên, làng Cự Đà có đặc thù về nghề thủ công và quỹ đất hạn hẹp hơn so với Đường Lâm nên chính quyền xă và các ngành chức năng cần có quy hoạch tổng thể, giải quyết cả nhu cầu sản xuất lẫn nhà ở mới có thể đáp ứng được. Nếu được quan tâm giữ ǵn và bảo tồn thoả đáng, chắc chắn làng Cự Đà sẽ trở thành điểm du lịch hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế./.
Thu Hiền / Hànộimới
